TRẦM CẢM - CĂN BỆNH CỦA SỰ TƯỞNG TƯỢNG?

 

"Mày cứ làm quá lên."

"Bao nhiêu người nghèo khó, bất hạnh hơn mày còn biết vươn lên. Mày mới áp lực một tí đã không chịu được."

"Vui lên đi, vẫn còn lành lặn tay chân là sướng lắm rồi."

"Mày có gì mà phải u uất, trầm cảm."

"Sướng quá hóa rồ!"

…

 

Đó là những lời nhiều người trầm cảm vẫn phải nghe mỗi ngày - từ người thân, bạn bè, đồng nghiệp. Không ít người vẫn tin rằng trầm cảm chỉ là sự yếu đuối, là một trạng thái buồn vu vơ chứ không phải một căn bệnh có thật, và có khả năng cướp đi một mạng sống.

 

Trầm cảm gây khuyết tật, nhưng nó là một dạng khuyết tật vô hình. Nếu một người bị ung thư, họ sẽ nhận được sự hỗ trợ từ nơi làm việc để vừa điều trị vừa giữ được công việc. Nhưng người trầm cảm thì khác - họ thường bị coi là vô kỷ luật, không có trách nhiệm, đơn giản vì không thể duy trì hiệu suất như trước. Họ không những không được hưởng sự ưu tiên nào mà còn bị đánh giá, bởi họ bị so sánh với người lành lặn.

 

Trên thực tế, trầm cảm khiến gần 40.000 người Việt tự tử mỗi năm, gấp 4 lần số ca tử vong vì tai nạn giao thông. (Theo thống kê của Viện Sức khỏe Tâm thần - Bệnh viện Bạch Mai năm 2017)

 

Họ không đơn giản là "tự tử". Là trầm cảm đã lấy đi mạng sống của họ, giống như ung thư hay mọi căn bệnh chết người khác.

Họ không "vô trách nhiệm". Trước giây phút tuyệt vọng cuối cùng đó, họ cũng đã vật lộn để được sống - sống như một người bình thường, được cống hiến, được yêu thương, được hạnh phúc.

 

NHỮNG NỖI ĐAU KHÔNG THỂ NHÌN THẤY BẰNG MẮT

 

Để dễ hình dung mức độ ảnh hưởng của trầm cảm tới cuộc sống của một cá nhân, Đại học Erasmus, Hà Lan đã đưa ra bảng so sánh mức độ khuyết tật của một số bệnh tâm thần và một số bệnh khác:

 

Trầm cảm nhẹ - tương đương với viêm khớp hông hay đầu gối.

Trầm cảm vừa - tương đương với hen suyễn nặng, viêm gan B, bệnh điếc, đa xơ cứng (rối loạn não bộ và tủy sống)

Trầm cảm nặng - tương đương với tổn thương não vĩnh viễn, ung thư vú đã di căn.

 

Trầm cảm không chỉ là "buồn". Bệnh có thể bộc lộ qua bốn nhóm biểu hiện: cảm xúc, nhận thức, hành vi và thể chất.

 

Về cảm xúc - người mắc trầm cảm có thể gặp các trạng thái từ buồn bã tới tuyệt vọng, hoặc từ cáu bẳn, gắt gỏng tới thịnh nộ, hung hăng. 

Về nhận thức - họ bị nhấn chìm trong những nhận thức tiêu cực về bản thân và thế giới, cũng như suy giảm trong khả năng giải quyết vấn đề và ra quyết định.

Về động lực - ý chí và khả năng hành động của người trầm cảm bị tê liệt. Họ bị tước đi động lực và năng lượng để thực hiện mọi thứ, dù là những hoạt động họ từng yêu thích. Đây chính là điều khiến người trầm cảm dễ bị cáo buộc và phán xét là lười nhác, kém cỏi.

Về thể chất - trong nhiều trường hợp, những biểu hiện của trầm cảm mang tính thể xác: mất ngủ, hoặc ngủ li bì, ngực nặng như bị đá đè, cơ thể nặng như chì, mệt mỏi, buồn nôn, đau bụng và đau đầu. Thậm chí, trầm cảm có thể cướp đi khả năng vận động và biến một người từng khỏe mạnh phải ngồi xe lăn.

 

HÃY ĐỒNG HÀNH VÀ DANG RỘNG VÒNG TAY

 

Chúng ta không cần trở thành bác sĩ tâm thần hay chuyên gia tâm lý để có thể giúp đỡ người trầm cảm. Đôi khi, điều cần nhất chỉ là một ánh mắt cảm thông, một thái độ không phán xét, một sự lắng nghe đủ kiên nhẫn.

 

Trầm cảm có thể chạm đến bất kỳ ai - đồng nghiệp cùng tổ chuyền, người thân trong gia đình, hay chính bản thân bạn. Bởi vậy, trách nhiệm không chỉ thuộc về ngành y tế, mà còn thuộc về mỗi cộng đồng, mỗi tổ chức, mỗi con người.

 

Với cộng đồng, điều đầu tiên cần làm là xóa bỏ định kiến. Người trầm cảm không yếu đuối. Họ đang mắc một căn bệnh thật sự - cần được thấu hiểu và điều trị như bất kỳ bệnh lý nào khác. Tránh những câu nói gây tổn thương như "vui lên đi", "suy nghĩ tích cực vào" - bởi đó không phải là giải pháp, mà chỉ khiến họ cảm thấy đơn độc.

 

Với các tổ chức công đoàn, cơ quan, doanh nghiệp, cần xây dựng môi trường làm việc an toàn về tâm lý - nơi mọi người có thể chia sẻ khó khăn mà không sợ bị đánh giá hay kỳ thị. Bên cạnh tập huấn kiến thức cơ bản về sức khỏe tâm thần cho lãnh đạo và nhân sự, nên có những chính sách linh hoạt cho người gặp vấn đề tâm lý: từ quyền được nghỉ phục hồi, tư vấn hỗ trợ, đến các hình thức làm việc phù hợp. Đặc biệt với ngành đông lao động như Dệt May, tập trung nhiều lao động nữ, lao động xa quê,… việc kịp thời nắm bắt và hỗ trợ khi người lao động gặp khó khăn trong cuộc sống và công việc là rất cần thiết để giúp họ có sức khoẻ tinh thần và tâm lý vững vàng nhằm giảm thiểu rủi ro không mong muốn.

 

Với bạn bè, người thân, hãy trở thành một điểm tựa vững vàng. Đừng cố "sửa chữa" người trầm cảm - hãy hiện diện bên họ, lặng lẽ và kiên nhẫn. Khuyến khích họ tìm đến sự trợ giúp chuyên môn, nhưng không ép buộc. Đôi khi, điều họ cần nhất là cảm giác được lắng nghe và không bị bỏ rơi.

Và với chính những ai đang trải qua trầm cảm, xin hãy nhớ: bạn không đơn độc. Bệnh trầm cảm có thể điều trị được. Sự giúp đỡ luôn tồn tại - từ bác sĩ, chuyên gia, từ gia đình, đồng nghiệp, từ những người từng đi qua tăm tối như bạn. Bạn không yếu đuối. Bạn đang sống, đang chiến đấu, và điều đó đã rất tuyệt vời rồi.

 

Chúng ta không thể xóa bỏ trầm cảm chỉ bằng một vài hành động và lời nói. Nhưng chúng ta có thể làm cho thế giới này trở nên dễ thở hơn - bằng lòng nhân ái, bằng nhận thức đúng đắn và bằng sự giúp đỡ kịp thời.

 

Hãy dang rộng vòng tay. Vì biết đâu, một vòng tay hôm nay có thể giữ lại một sự sống ngày mai.

 

Thùy Linh